قعله ها و دژها
- مشخصات
- مجموعه: Sample Data-Articles
- تاریخ انتشار دوشنبه, 17 بهمن 1390 07:05
- نگارش یافته توسط Super User
- تعداد بازدید: 13
قلعه ها: قلعه قهقه- قلعه ارشق- کهنه قلعه-قلعه قشلاق زاخور- قلعه بربر
قلعه قهقهه
قلعه قهقهه در دهستان يافت از دهستان هاي بخش مرادلو و در نزديک روستاي کنچوبه و قره آغاج بوده و در فاصله 80 کيلومتري شمال مشکين شهر قرار دارد. قلعه قهقهه در منطقه قره داغ و با ارتفاع تقريبي 1200 متر از سطح دريا، ديوارهاي بلند طبيعي و در ميان صخره ها واقع شده است. دور تا دور قلعه پرتگاه خطرناک و عمودي شکل طبيعي بوده که گويي به دست بشر صخره ها پيرايش يافته است. وقايع و حوادثي که مورخين در مورد قلعه قهقهه ذکر کرده اند بيشتر مربوط به دوران صفويه است اما اين بدان معني نيست که قلعه در دوره صفويه ساخته شده است. طبق تحقيقات باستان شناسي به عمل آمده استقرار در اين قلعه به دوران قبل از اسلام مي رسد. از سال 1380 با همت مديران ميراث فرهنگي استان و ميراث فرهنگي شهرستان در جهت احياء و مرمت قلعه گام هاي مؤثري برداشته شده که اصلاح مسير صعود به قلعه و مرمت سر در ورودي آن از جمله اين اقدامات اساسي و حفاظتي است. کاوش هاي باستان شناختي قلعه جهت دسترسي به پلان تاسيسات درون قلعه و مرمت برج ها و باروهاي دفاعي آن از جمله برنامه هاي آتي ميراث فرهنگي است. راه ورودي اين قلعه از ضلع شمالي آن مي باشد که به عنوان يک قلعه نظامي مطرح بوده است. در دو طرف دروازه ورودي دو برج قرار دارد . عرض در ورودي 5/2 متر است و از جنس سنگ و آجر با طاق هلالي شکل که هنوز هم پابرجاست. اين قلعه محل زنداني شدن فرزندان شاه طهماسب صفوي از جمله اسماعيل ميرزا بوده است وشيخ احمد گيلاني نيز در اين قلعه زنداني بوده و سروده شيخ احمد گيلاني در زندان قهقهه که به شاه طهماسب ارسال نموده بدين وصف ميباشد. از گردش چرخ واژگون مي گريم و از جور زمانه بين که چون مي گريم با قد خميده چون صراحي شب و روز در قهقهه هم ليک خون مي گريم جواب شاه طهماسب: آن روز که کار تو همه قهقهه بودبا راي تو راي سلطنت صد مهه بود اين روز در اين قهقهه با گريه بساز کان قهقهه را نتيجه اين قهقهه بود
کهنه قلعه
اين قلعه در منطقه اي بر روي تپه طبيعي در قسمت غرب رودخانه خياو چایي قرار دارد ارتفاع تقريبي آن 1416 متر از سطح آبهاي آزاد و در طول جغرافيايي 47 درجه و 41 دقيقه و 22 ثانيه و 2 صدم ثانيه و عرض جغرافيايي 38 درجه و 24 دقيقه و 12 ثانيه در ضلع شماي دروازه اردبيل با بناي تقريباً مستطيل شکل بطول 250 متر و عرض 102 متر با مصالح سنگ ،چينه ،خشت خام با ملات گلي در ادوار مختلف ساخته شده و چندين بار مرمت و بازسازي شده است بناي اوليه اين قلعه در شاپور دوم ساساني در سال 337 ميلادي بدستور نرسه هرمز حکمران ساساني در خياو به مدت 6 سال ساخته شده است وجود سنگ نبشه اي به خط پهلوي ساساني در جبهه شمالغربي اين بنا در فاصله 150 متري در آبراهه خياو چايي واقع شده است، تاريخ بنايان گذاري قلعه را تا دوره ساساني عقب برد ولي متاسفانه سنگ نبشته مزبور بر اثر عوامل طبيعي و انساني تخريب و از بين رفته است و در سال 1345 توسط آقاي کام بخش فرد باستانشناس زبر دست ايراني شناسايي و تحت شماره 618 در فهرست آثار ملي به ثبت رسيده است . مرمت و گمانه زني فصل اول گروه باستانشناسي به سرپرستي آقاي علي ولي نوري در سال 1366 بمدت 25 روز در کهنه قلعه انجام گرفت و در کاوشهاي فصل دوم گروه باستانشناسي به سرپرستي آقاي عقيل عابدي در سال 1367 در کهنه قلعه با وجود ديواري بزرگ در ضلع شرقي از نوع بقاياي معماري سنگي و چينيه اي پي برده که در مدت خاکبرداريهاي اين فصل حدود 20 متر از طول ديوار مشخص شده و پهناي ديوار مزبور به عرض 10/2 متر ميرسد . آن بخش از ديوار سنگي که تا اينجا شناخته شده ، نقشه آن منطبق با نقشه فعلي قلعه نيست و اين موضوع بيانگر اين است که ديوار قلعه ساساني در اين بخش براثر عوامل گوناگون فرو پاشيده و در بازسازي و يا بنيانگذاريها نقشه قلعه اندکي کوچکتر شده است در کاوشهاي باستانشناختي در کهنه قلعه نشانه هاي از مواد فرهنگي سفالهاي دست ساز و چرخ سازبرنگ نخودي و خاکستري و فلز مفرغ مربوط به عصر آهن سه بدست آمدت که منسوب به اقوامي است مشهور به اورارتور که در آستانه شکل گيري دولت ماد و در مواردي حتي پيش از آن در بيشتر نقاط آذربايجان که نشانه هاي از فرهنگ و تمدن آنها مشاهده شده است . در منابع ياد شده تاريخي که نادرشاه افشار هنگام بازگشت از دشت مغان مدتي در اين قلعه اقامت داشته و اين گفته تاريخي ميرساند که قلعه ياد شده در حدود 300 سال پيش معمور و پابرجا بودن و در زمان قاجاريه و حتي دوره پهلوي اول بصورت پادگان سواره نظام استفاده ميشده است . سنگ نبشته پهلوي ساساني در نزديک مشکين شهر و در دامنه شمالي قله سبلان در دره اي در کنار رودخانه خياو سنگ نبشته اي به نام (سورشن داش) در سال 1345 کشف گرديد که در 21 سطر برسينه سنگي عظيم نقر گرديده است، مشرف بر همين کتيبه قلعه اي بشکل مستطيل و تقريبا 230*110 متر طول و عرض وجود دارد که آثار فعلي مربوط به دوران اسلامي است و احتمالا بايستي در زير آن آثار دوره ساساني وجود داشته باشد، آقاي دکتر گيردگروپ آلماني اين کتيبه را خواند. 1. از سطر اول تا سطر سوم تاريخ است. ماه هفتم و بيست و هفتم سال سلطنت اپور دوم ساساني (267 سال پيش از اسلام) 2. از سطر 9-3 کتيبه از شخصي بنام ناسره هرمزد شهردار و حکمران ياد شده که 6 سال براي ساختن قلعه کار کرده است. 3. از سطر 9 تا 12 اندرز است، ناسره هرمزد در آن متذکر شده که شهرياران و بزرگان اين اندرز را بخوانند. اين کتيبه به علت مکان و زمانش و چون درآذزبايجان پيدا شده است اهميت بيشتري دارد و پيش از آن کتيبه اي ساساني در آذربايجا پيدا نشده است. در اين کتيبه يک سبک نقاشي بخصوصي ديده مي شود و احتمالا از علايم خانوادگي بوده است. طرح پيشنهادي احياء و مرمت اثر: - احداث يک سايبان سوله اي شکل به منظور جلوگيري از تخريب بيشتر و نابودي کامل آن و حفظ سنگ سورشن داش. - تهيه يک نسخه کپي از سنگ نبشته جهت نگهداري و مطالعه در موزه مشکين شهر ضرورت دارد. - تهيه يک نسخه سنگ نبشته بروي يک سنگ شبيه سنگ اصلي از لحاظ جنس و شکل.